Tavşanın ana besini sınırsız kuru ot ve çimdir; günlük beslenmenin yaklaşık %85'ini oluşturmalıdır. Kalanı her gün yaklaşık %10 yapraklı yeşillik ve %5 kaliteli peletten oluşur; meyve ve havuç ise yalnızca küçük ödüllerdir. Çikolata, ekmek ve hamur işleri, soğan, sarımsak, avokado, patates ve meyve çekirdekleri tavşana asla verilmemelidir. Taze ve temiz su her an erişilebilir olmalıdır.
Tavşan ne yer? Kısa cevap
Tavşan bir otçuldur ve beslenmesinin temeli kuru ot (saman) ile taze çimdir. İngiltere'nin hayvan refahı kuruluşları RSPCA ve PDSA, evcil tavşanın günlük beslenmesinin yaklaşık %85'inin kuru ot ve/veya çim, yaklaşık %10'unun yapraklı yeşillik ve yaklaşık %5'inin pelet olmasını önerir. Meyve, havuç ve benzeri tatlı yiyecekler bu tablonun dışında, ara sıra verilen küçük ödüllerdir.
Bu oranın bir nedeni var. Merck Veteriner El Kitabı'na göre tavşanın sindirim sistemi yüksek lif için özelleşmiştir; lifli beslenme sindirimi destekler ve bağırsak hastalıkları riskini azaltır. Düşük lifli beslenme ise özellikle genç tavşanlarda ağır sindirim sorunlarının ihtimalini artırır. Ayrıca tavşan dişleri ömür boyu uzar; PDSA'nın belirttiği gibi tavşanlar dişlerini aşındıran yüksek lifli bir beslenmeye göre evrimleşmiştir ve bu işi en iyi yapan şey uzun süre çiğnenen kuru ottur.
Kısacası, "tavşan ne yer?" sorusunun cevabı havuç ya da marul değil, bol miktarda kuru ottur. Diğer her şey bunun üzerine eklenir.
Günlük beslenme tablosu: kiloya göre ne kadar?
Aşağıdaki tablo; RSPCA, RWAF (Rabbit Welfare Association & Fund), PDSA ve Merck Veteriner El Kitabı'nın verdiği ölçülerden derlenmiştir. Kaynaklar pelet miktarında birbirinden biraz farklı rakamlar verdiği için aralık olarak yazdık. Sağlıklı, yetişkin bir ev tavşanı için başlangıç noktasıdır; büyüyen, gebe, emziren, çok zayıf veya kilolu tavşanlarda miktarı veteriner hekiminizle belirleyin.
| Besin | Payı | 1,5 kg (cüce) | 2,5 kg (orta) | 4 kg (iri) |
|---|---|---|---|---|
| Kuru ot / çim | ~%85 | Sınırsız. Her gün en az tavşanın kendi boyu kadar taze bir ot yığını | ||
| Yapraklı yeşillik | ~%10 | ~1,5–2 bardak | ~2,5–3 bardak | ~4–4,5 bardak |
| Pelet (yalın, müsli değil) | ~%5 | ~22–38 g | ~38–63 g | ~60–100 g |
| Meyve, havuç, ödül | < %5 | Haftada birkaç kez, her seferinde bir-iki küçük lokma | ||
| Su | — | Her an erişilebilir, her gün tazelenmiş | ||
Rakamların kaynağı: Yeşillik miktarı Merck'in "her 2 libre (yaklaşık 0,9 kg) vücut ağırlığı için günde yaklaşık 1 ölçü kabı" önerisinden hesaplanmıştır; buradaki bardak yaklaşık 240 ml'lik, gevşek doldurulmuş bir ölçüdür. Pelet aralığının alt sınırı RWAF'ın kilo başına 15 g, üst sınırı RSPCA'nın kilo başına 25 g (yaklaşık bir yumurtalık) önerisidir. PDSA ise basitçe tavşan başına günde bir yemek kaşığı, 3,5 kg'ın üzerindeki tavşanlara iki yemek kaşığı önerir. Kilolu bir tavşanda alt sınıra yakın kalın.
Peletin kabı boşaldıkça doldurulmaması önemlidir. PDSA'ya göre fazla pelet tavşanın daha az kuru ot yemesine, bu da diş uzamasına ve bağırsak durmasına (gastrointestinal staz) yol açabilir. İyi bir peletin nasıl seçileceğini tavşan peleti nasıl seçilir yazımızda anlattık.
Örnek bir gün: 2,5 kg'lık yetişkin tavşan için beslenme programı
Oranları bilmek bir şey, günlük rutine dökmek başka bir şey. Aşağıdaki program, yukarıdaki tablodaki miktarları 2,5 kg'lık sağlıklı bir yetişkin tavşan için güne yayar. PDSA yeşilliklerin günde iki öğüne bölünmesini ve yemin bir kaba yığılmak yerine etrafa serpilerek tavşanın yiyecek aramaya teşvik edilmesini önerir; program buna göre kuruldu.
| Saat | Ne yapılır? | Neden? |
|---|---|---|
| Sabah | Eski otu toplayıp taze bir ot yığını koyun; suyu boşaltıp kabı yıkayın ve tazeleyin; yeşilliğin yarısını (yaklaşık 1,5 bardak, 2–3 çeşit) verin | Taze, hoş kokulu ot daha istekli yenir; su kabı gece boyunca kirlenmiş olabilir |
| Gün içinde | Ot rafını kontrol edin, azaldıysa ekleyin; dışkı kabına bir göz atın | Ot hiç bitmemeli; dışkı miktarı sindirimin en hızlı göstergesidir |
| Akşam | Yeşilliğin ikinci yarısını farklı 2–3 çeşitle verin; günlük pelet payını (yaklaşık 40–60 g) zemine veya bir oyuncağa serpin | Peleti serpmek yemeyi yavaşlatır ve doğal yiyecek arama davranışını destekler |
| Ödül (isteğe bağlı) | Haftada birkaç kez bir parmak ucu büyüklüğünde meyve veya havuç parçası; o gün peleti biraz azaltın | PDSA ödül verilen günlerde öğün miktarının ayarlanmasını önerir |
Programın en önemli kısmı aslında akşamki son kontroldür: Tavşanınızın önünde gece boyunca yetecek kadar ot ve temiz su olduğundan emin olun. RSPCA, tavşanın günde en az iki kez kontrol edilmesini önerir.
Yavru, yetişkin ve yaşlı tavşanın beslenmesi aynı mı?
Hayır. Merck Veteriner El Kitabı, tavşanın besin ihtiyacının yaşa, büyüme dönemine, ırka, hareket düzeyine, gebelik ve emzirme durumuna göre değiştiğini belirtir. Pratikte şu farklar öne çıkar:
- Büyüyen yavrular: Merck'e göre yonca otu ve yonca bazlı pelet yiyebilir, bir yaşına yaklaşırken yavaş yavaş timothy bazlı yemlere geçirilir. RSPCA büyüyen tavşanların daha fazla pelete ihtiyaç duyabileceğini belirtir. Yavruların sindirim sistemi daha hassastır; yeni yiyecekleri yetişkinlere göre daha da yavaş tanıştırın.
- Yetişkinler: Bu yazıdaki %85 / %10 / %5 dengesi esas alınır; yonca yerine çim otları tercih edilir.
- Gebe veya emziren dişiler ve zayıf tavşanlar: RSPCA bu grupların daha fazla pelete ihtiyaç duyabileceğini belirtir; miktarı veteriner hekiminizle belirleyin.
- Yaşlı ve hareketi azalmış tavşanlar: İhtiyaçları bireysel olarak değişir. Düzenli tartı ve yıllık veteriner kontrolüyle kilosunu izleyin, peleti buna göre ayarlayın. Ot yemeyi azaltan yaşlı bir tavşanda diş sorununu mutlaka akla getirin.
Kuru ot, yeşillik ve pelet: neyi nasıl seçmeli?
Kuru ot: RWAF, otun kuru, hoş kokulu, toz, küf ve çakıl içermeyen nitelikte olmasını ister. Yetişkin tavşanlar için timothy, yulaf otu, orchard grass veya çayır otu gibi çim otları uygundur. Merck'e göre yonca (alfalfa) otu ve yonca bazlı peletler, gebe veya emziren olmayan yetişkinler için fazla kalsiyum içerir ve zamanla mesane ve böbrek taşına katkıda bulunabilir; büyüyen yavrular ise bir yaşına yaklaşana kadar yonca yiyebilir. Otu her gün tazeleyin; tozlu, nemli veya küf kokan otu kullanmayın.
Yeşillik: RSPCA ve PDSA her gün beş-altı farklı türün dönüşümlü verilmesini önerir. RWAF'ın önerdiği listeden bazıları: roka, marul (göbek marul hariç), kıvırcık hindiba, karahindiba yaprağı, havuç yaprağı, turp yaprağı, su teresi, pak choi, kişniş, dereotu, maydanoz, nane, fesleğen ve kekik. RWAF ıspanağı oksalat nedeniyle arada bir vermeyi, kalsiyumu yüksek maydanozu diğer otlarla dönüşümlü kullanmayı, brokoli ve lahana gibi turpgilleri gaz yapabildikleri için her gün bol miktarda vermemeyi önerir. Ayrıntılı liste tavşanlara verilebilen yeşillikler yazımızda.
Pelet: Yalın, tek tip granül olmalıdır. Kuru meyve, tohum ve mısır gevreği parçaları içeren "müsli" tipi karışımlar önerilmez. PDSA'ya göre tavşanlar bu karışımlardan şekerli parçaları seçip yer; bu da kilo, diş sorunları ve sindirim sorunlarına yol açabilir. RSPCA, müsliden pelete geçişin 14–28 gün içinde, yavaş yavaş yapılmasını önerir.
Dışkı yiyen tavşan: Tavşanınızın sabahları kendi yumuşak dışkısını yediğini görürseniz endişelenmeyin. Merck'e göre "çekotrop" adı verilen bu dışkılar protein ve vitamin sağlar ve beslenmenin doğal bir parçasıdır.
Tavşanlar hangi meyveleri yer?
Tavşanlar birçok meyveyi severek yer, ama meyve bir besin grubu değil ödüldür. Merck meyvenin yalnızca ara sıra verilmesini önerir; PDSA meyvenin, havucun ve hazır ödüllerin şeker oranı yüksek olduğu için günlük beslenmenin parçası olmaması gerektiğini vurgular. PDSA ölçü olarak, ödül verilen günlerde bir elmanın ya da armudun sekizde biri kadar bir parçayı örnek verir.
PDSA, RSPCA ve RWAF'ın listelerinde yer alan meyveler: elma (çekirdeksiz), armut, muz, çilek, ahududu, yaban mersini, kivi, erik (çekirdeği çıkarılmış), kavun ve çekirdeksiz karpuz. Her birini yıkayıp küçük parçalar halinde verin; tüm çekirdekleri çıkarın.
Salatalık: Evet, tavşanlar salatalık yiyebilir. RSPCA salatalığı ara sıra verilecek sebze ödülleri arasında, RWAF ise tavşana uygun sebzeler arasında sayar. Büyük kısmı sudan oluştuğu ve lifi az olduğu için yaprakların yerini tutmaz; yaz aylarında birkaç ince dilim, tavşanınıza hem lezzet hem biraz ek sıvı sağlar.
Karpuz ve karpuz kabuğu: RWAF çekirdeksiz karpuzu ara sıra verilecek meyveler arasında sayar. Kaynakların hiçbiri karpuz kabuğunu ayrıca listelemez. Kabuk zehirli bitkiler arasında geçmese de, vermek isterseniz yalnızca kırmızı etle kabuk arasındaki açık yeşil kısımdan, iyice yıkanmış küçük bir parça verin. Dıştaki sert koyu yeşil kabuğu çıkarın: PDSA, ilaç veya gübre ile temas etmiş olabilecek hiçbir şeyin tavşana verilmemesini önerir. Çekirdekli karpuzda çekirdekleri mutlaka ayıklayın.
Elmayı ayrıntılı ele aldığımız tavşanlar elma yer mi yazımızda farklı meyveleri sıklık tablosuyla karşılaştırdık.
Tavşan ne yerse ölür? Asla verilmemesi gerekenler
"Tavşan ne yerse ölür?" sorusunun dürüst cevabı şudur: Bazı yiyecekler ve bitkiler gerçekten zehirlidir, ancak tavşan sahiplerinin en sık karşılaştığı tehlike tek bir lokma değil, sindirim sistemini bozan yanlış beslenmedir. House Rabbit Society, sindirilebilir karbonhidratı fazla, lifi az bir beslenmenin kör bağırsaktaki dengeyi bozabileceğini ve nişastalı ödüllerin sindirim durmasının (GI staz) nedenleri arasında olduğunu belirtir. Bu tablo kısa sürede hayati hale gelebilir.
| Asla vermeyin | Neden? |
|---|---|
| Çikolata ve kafeinli her şey (kahve, çay, kola) | Merck çikolatayı zehirli olarak sınıflandırır; RSPCA kafeini de kaçınılacaklar arasında sayar |
| Ekmek, makarna, bisküvi, kraker, tahıl gevrekleri | RSPCA'nın listesindedir; nişasta ve şeker yüklü, lif açısından fakirdir. Ayrıntılar: tavşanlar ekmek yer mi |
| Soğan, sarımsak, pırasa, arpacık, frenk soğanı | RSPCA ve RWAF tavşana uygun olmayan besinler arasında sayar |
| Avokado | RSPCA'nın kaçınılacak besinler listesindedir |
| Patates (çiğ veya pişmiş) ve patates yeşil aksamı, tatlı patates | Merck patatesin filiz ve yeşil kısımlarını zehirli sayar; RSPCA patates ve tatlı patatesin hiçbir şekilde verilmemesini önerir |
| Meyve çekirdekleri, elma çekirdeği | Merck elma çekirdeğini zehirli listesine alır; RSPCA tüm meyve çekirdeklerinden kaçınılmasını ister |
| Çiğ fasulye, bakla, barbunya | Merck çiğ fasulyeyi zehirli sayar; RSPCA bakla ve barbunyayı listeler |
| Ravent (rhubarb), domates yaprağı ve sapı | Merck ravent yaprağını zehirli sayar; RSPCA ve RWAF domatesin yaprak ve sapından kaçınılmasını ister |
| Mısır, mantar, acı biber, göbek (iceberg) marul | RSPCA'nın kaçınılacaklar listesindedir |
| Et, yumurta, süt ürünleri, işlenmiş, tuzlu veya şekerli insan yiyecekleri, ksilitollü ürünler | RSPCA tavşanlara uygun olmadığını belirtir; tavşan tamamen otçuldur |
| Bazı süs ve bahçe bitkileri: gala zambağı, inci çiçeği, açelya, filodendron, lale, yüksük otu, çoban püskülü, yabani sümbül | Merck ve RSPCA'nın zehirli bitki listelerindedir |
Çim biçme makinesinden çıkan kesilmiş çim de verilmemelidir; PDSA bu çimin çabuk bozulduğunu belirtir. Bahçenizdeki bitkiler için tavşanlar için zararlı bitkiler listemize göz atın. Emin olmadığınız bir yiyecekte en güvenli seçenek vermemektir.
Acil durum: Tavşanınız zehirli olabilecek bir şey yediyse ya da 12 saatten uzun süre yemek yemiyor veya dışkı yapmıyorsa, karnı şişkinse, kamburlaşıp diş gıcırdatıyorsa beklemeden tavşan konusunda deneyimli bir veteriner hekime gidin. House Rabbit Society, 12 saat veya daha uzun süre yemeyen ya da dışkı yapmayan tavşanı acil vaka olarak kabul eder. Diğer belirtiler için tavşanlarda acil belirti işaretleri yazımıza bakın.
Yabani tavşan ne yer?
Britanya ve İrlanda memelileri üzerine çalışan Mammal Society'ye göre yabani Avrupa tavşanı geniş bir bitki yelpazesiyle beslenir: çimenler, tahıl ekinleri, kök sebzeler ve çayır bitkilerinin genç sürgünleri. Kar diğer besinleri örttüğünde ağaç kabuğu da yer. Merck de tavşanların genellikle bitkilerin besin değeri yüksek kısımlarını seçtiğini belirtir. RWAF, yabani tavşanların gün boyu otladığını ve evcil tavşanlara sınırsız kuru ot verilmesinin nedeninin bu olduğunu vurgular.
Buradan çıkan ders, evcil tavşanın beslenmesinin yabani akrabasınınkine olabildiğince yakın olması gerektiğidir; PDSA ve RWAF bunu açıkça önerir. Tavşanın sindirim sistemi meyve, ekmek ya da tahıl karışımlarına göre değil, lifli otlara göre şekillenmiştir.
Bahçede yabani bir tavşan görürseniz ona ekmek, süt veya mutfak artığı bırakmayın. Yaralı ya da hasta görünen yabani bir tavşan için yerel yaban hayatı kurtarma ekiplerine veya bir veteriner hekime başvurun.
Yeni yiyecekler nasıl tanıştırılır?
Tavşanın bağırsak florası ani değişikliklere hassastır. Bu yüzden yeni bir yiyeceği tanıştırırken acele etmeyin:
- Tek seferde tek yiyecek: RWAF yeni sebzelerin birer birer ve kademeli olarak eklenmesini önerir. Böylece sorun çıkarsa hangi yiyecekten kaynaklandığını bilirsiniz.
- Az miktarla başlayın: Birkaç yaprak veya minik bir parça yeterlidir; sorun yoksa miktarı birkaç gün içinde artırın.
- Bir gün boyunca izleyin: Dışkının şekli ve miktarı, iştah ve davranış değişirse o yiyeceği kesin. Yumuşak dışkı ya da gaz, yiyeceğin şimdilik uygun olmadığını gösterir.
- Yem değişikliğini yavaş yapın: PDSA, yeni yemi eskisine azar azar karıştırarak geçişi 2–4 haftaya yaymayı ve mide rahatsızlığı görülürse yavaşlamayı önerir.
- Yıkayın ve taze verin: Tanımadığınız, ilaçlanmış ya da gübrelenmiş bitkileri vermeyin; solmuş veya küflenmiş yiyecekleri atın.
Yeşillikleri yıkadıktan sonra ıslak vermek, tavşanınızın günlük sıvı alımına da katkı sağlar. Su ihtiyacı ve su kabı seçimi için tavşanlar su içer mi yazımızı okuyabilirsiniz.
Beslenmenin doğru gittiğini nasıl anlarsınız?
Tavşanınızın beslenmesinin yerinde olup olmadığını en iyi dışkısı ve davranışı gösterir:
- Dışkı: Bol, iri ve yuvarlak olmalıdır. House Rabbit Society, çok küçük dışkının veya hiç dışkı olmamasının sindirim durmasının ilk işaretlerinden olduğunu belirtir. Yumuşak, yapışkan dışkı ise yeşillik veya ödül miktarının fazla geldiğini düşündürebilir.
- İştah: Sağlıklı bir tavşan gün boyu kuru ot yer. Otun dokunulmadan kalması diş ya da sindirim sorununun erken işareti olabilir.
- Kilo: Fazla pelet ve ödül kiloya yol açar. Kilolu tavşanlar arka kısımlarına ulaşıp temizlenemez ve çekotroplarını yiyemez; bu da deri sorunlarına zemin hazırlar.
- Su: Ağırlıklı olarak kuru otla beslenen tavşan daha çok, bol yeşillik yiyen tavşan daha az su içer. Su tüketiminde açıklanamayan bir artış veya azalma veteriner kontrolü gerektirir.
RSPCA, tavşanın yeterince ot, yeşillik ve pelet yediğinden emin olmak için günde en az iki kez kontrol edilmesini önerir.
Kontrol listesi
- Kuru ot sınırsız: her gün en az tavşanın kendi boyu kadar taze ot
- Her gün 5–6 farklı yapraklı yeşillik, yıkanmış olarak
- Pelet yalın ve ölçülü: kilo başına yaklaşık 15–25 g, müsli değil
- Meyve ve havuç sadece ödül: bir seferde minik bir parça
- Tüm meyve çekirdeklerini ve elma çekirdeğini çıkarın
- Çikolata, ekmek, soğan, sarımsak, avokado ve patatesi asla vermeyin
- Yeni yiyeceği tek tek ekleyin ve dışkıyı izleyin
- Suyu her gün tazeleyin
- 12 saat yemek yemeyen veya dışkı yapmayan tavşanı hemen veterinere götürün
Sık sorulan sorular
Tavşan ne yer, ne yemez?
Tavşanın beslenmesinin yaklaşık yüzde 85'i kuru ot ve çim, yüzde 10'u yapraklı yeşillik, yüzde 5'i pelet olmalıdır. Meyve ve havuç küçük ödüllerdir. Çikolata, ekmek ve hamur işleri, soğan, sarımsak, avokado, patates, mısır ve meyve çekirdekleri verilmemelidir.
Tavşan ne yerse ölür?
Çikolata, elma çekirdeği gibi meyve çekirdekleri, çiğ fasulye, patatesin yeşil kısımları, ravent yaprağı ve zambak, açelya gibi bazı bitkiler zehirlidir. Ayrıca ekmek, bisküvi ve şekerli yiyecekler bağırsak dengesini bozarak hayati olabilen sindirim durmasına yol açabilir. Şüpheli bir şey yiyen veya 12 saattir yemeyen tavşanı hemen veterinere götürün.
Tavşanlar salatalık yer mi?
Evet. Salatalık tavşanlar için uygun sebzeler arasında sayılır ve büyük kısmı sudur. Besin değeri düşük olduğu için yaprakların yerine geçmez; ara sıra birkaç ince dilim yeterlidir.
Tavşan karpuz kabuğu yer mi?
Kaynaklar çekirdeksiz karpuz etini ara sıra verilecek bir ödül olarak sayar; kabuk için ayrı bir öneri yoktur. Vermek isterseniz yalnızca iyice yıkanmış açık yeşil iç kısımdan küçük bir parça verin, dıştaki sert kabuğu ve çekirdekleri çıkarın.
Tavşanlar hangi meyveleri yer?
Elma (çekirdeksiz), armut, muz, çilek, ahududu, yaban mersini, kivi, çekirdeği çıkarılmış erik, kavun ve çekirdeksiz karpuz verilebilir. Hepsi şekerli olduğu için yalnızca küçük ödül olarak, ara sıra verilmelidir.
Yabani tavşan ne yer?
Yabani tavşanlar çimen, ekin, kök sebze ve çayır bitkilerinin genç sürgünleriyle beslenir; kar diğer besinleri örttüğünde ağaç kabuğu da yer. Bahçede gördüğünüz yabani tavşana ekmek veya süt vermeyin.
Tavşana havuç verilir mi?
Havuç şekerli bir kök sebzedir; RSPCA ve PDSA onu günlük yiyecek değil ara sıra verilecek küçük bir ödül olarak görür. Havucun yaprakları ise günlük yeşillik olarak verilebilir.